Maria Jarema i Maria Pinińska-Bereś, jedne z najważniejszych artystek polskiej sztuki XX wieku, przyciągają uwagę niemieckiej publiczności dzięki dwóm monograficznym wystawom poświęconym ich twórczości. Wystawa „Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” została otwarta w Kunstmuseum Bochum 23 października 2026 i opowiada o niepowtarzalnej drodze Pinińskiej-Bereś, która łączyła sztukę z krytyką społeczną. Z kolei prace Marii Jaremy po raz pierwszy prezentowane są w Niemczech. Wystawa w Lenbachhaus w Monachium wystartowała 27 października 2026 i przekrojowo przybliża wszechstronną twórczość Jaremy.
Maria Jarema – artystka w walce o niezależność sztuki
„Maria Jarema: Revolutionary Commissar of Abstraction”, monograficzna wystawa prac Marii Jaremy w Lenbachhaus w Monachium, to pierwsza w historii Niemiec wystawa poświęcona tej artystce. Monachijskie muzeum sztuki prezentuje dzieła ze wszystkich okresów twórczości Jaremy, w tym liczne obrazy, monotypie, rzeźby i kostiumy. Wystawę pod opieką kuratorską Stephanie Weber można oglądać od 27 października 2026 do 25 kwietnia 2027.
Maria Jarema była artystką wszechstronnie utalentowaną: rzeźbiła, malowała, tworzyła za pomocą technik graficznych, projektowała kostiumy i scenografie do spektakli tanecznych i teatralnych, a także występowała jako aktorka. Publikowała teksty o sztuce, domagała się prawa kobiet do samostanowienia zarówno w sferze praw reprodukcyjnych jak i twórczości. Krytykowała socrealizm jako sztukę martwą, nieodnoszącą się do żywego doświadczania rzeczywistości. Publicznie podnosiła kwestię niezależności artystów i wprost potępiała presję, którą wywierały na nich komunistyczne władze. W przekonaniu Jaremy sztuka nie była narzędziem polityki, lecz praktyką rewolucyjną, zdolną przekształcać sposób myślenia i zmieniać społeczeństwo na lepsze.
Zainteresowanie Jaremy mową, rytmem, ruchem i ekspresją ciała wynikało z jej wieloletnich doświadczeń teatralnych. Starała się przenosić te formy do rzeźby i malarstwa, a także wykorzystywać w teatrze środki wyrazu właściwe tym dziedzinom sztuki. Jej cykle „Rytmy”, „Penetracje” czy „Filtry”, tworzone za pomocą monotypii, stały się nie tylko jednymi z najważniejszych prac artystki, ale także odzwierciedleniem jej metody twórczej. W obrębie malarstwa Jarema często podejmowała dialog z twórcami takimi jak Hans Arp i Sophie Taeuber-Arp, André Masson czy Jean Hélion. Obraz był dla niej „miejscem konfrontacji, której skutki odczuwalne są w świecie zewnętrznym”.
Partnerem wystawy jest Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Pierwotną koncepcję kuratorską wystawy „Maria Jarema: Pęknięty modernizm (Maria Jarema: Cracked Modernism)” opracowali Éric de Chassey i Natalia Sielewicz. Wystawa zorganizowana przy wsparciu Instytutu Adama Mickiewicza.
Maria Pinińska-Bereś – pionierka polskiej sztuki feministycznej
Kunstmuseum Bochum prezentuje wystawę „Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” („Pod różową flagą”) – obszerną retrospektywę jednej z najbardziej niezwykłych postaci polskiej sztuki XX wieku. Ekspozycja gromadzi rzeźby, instalacje i dokumentację performansów z pięciu dekad twórczości artystki, które można oglądać w Bochum od 24 października 2026 do 14 marca 2027. Wystawie towarzyszą oprowadzania kuratorskie oraz performans „Żywy róż” w wykonaniu Bettiny Bereś.
Wystawa została przygotowana przez Heike Munder i Jarosława Suchana we współpracy z Julią Lerch-Zajączkowską.
W centrum twórczości Pinińskiej-Bereś, jednocześnie poetyckiej i politycznej, znajduje się refleksja nad kobiecością oraz związanymi z nią społecznymi ograniczeniami. Subtelna, pełna humoru i erotyzmu sztuka artystki opowiada o złożoności życia w systemie autorytarnym. Pinińska-Bereś, z wykształcenia rzeźbiarka, od samego początku eksperymentowała z konwencjami swojej dyscypliny: ciężkie, tradycyjne materiały zastępowała papier mâché, tkaninami i watą, a rzeźbę poszerzała o performanse i działania w przestrzeni publicznej.
Powracającym i charakterystycznym elementem jej twórczości jest kolor różowy – często błędnie postrzegany jako naiwny lub niewinny, w rzeczywistości jednak świadomie przeciwstawiany czerwieni wszechobecnej w PRL. W twórczości Pinińskiej-Bereś róż symbolizuje kobiecość, sferę domową i ciało, stając się zarazem wyrazem kobiecego samostanowienia. Tytuł wystawy „Under the Pink Flag” („Pod różową flagą”) nawiązuje do cyklu performansów realizowanych przez Marię Pinińską-Bereś od 1976 roku na łonie natury. Artystka występowała w nich z różową flagą, a otwarta przestrzeń przyrody stawała się dla niej miejscem wolnym od kontroli polityki kulturalnej.
Twórczość Pinińskiej-Bereś, choć zawsze pozostawała ważnym punktem odniesienia szczególnie na gruncie polskim, w ostatnich latach budzi zupełnie nowy wymiar międzynarodowego zainteresowania. Podróż prac artystki przez najważniejsze europejskie przestrzenie wystawiennicze rozpoczęła się od wystawy prezentowanej w 2024 roku w Pawilonie Czterech Kopuł we Wrocławiu. Tego samego roku jej prace można było już oglądać w Lipsku, a wiosną 2025 roku pokazywane były w Hadze. Z kolei w tym roku prezentacja jej dzieł odbyła się w lutym w Kunstmuseum Luzern, gdzie spotkała się z ogromnym zainteresowaniem publiczności oraz krytyków.
Wystawa „Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” jest realizowana we współpracy z Kunstmuseum Luzern. Jej współorganizatorem jest Instytut Adama Mickiewicza, a współfinansuje ją Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej. Wystawę wspierają miasto Bochum oraz Instytut Polski w Düsseldorfie.
Kontakt dla mediów
Malwina Malinowska
e-mail: [email protected]
Tel: +48 695 000 098
Instytut Adama Mickiewicza (IAM) łączy polską kulturę z ludźmi na całym świecie. Jako instytucja państwowa tworzy trwałe zainteresowanie polską kulturą i sztuką, wzmacniając obecność polskich artystek i artystów na globalnej scenie. Inicjuje innowacyjne projekty, wspiera międzynarodową współpracę oraz wymianę kulturalną. Promuje twórczość zarówno uznanych jak i obiecujących twórców, ukazując różnorodność i bogactwo naszej kultury. Instytut Adama Mickiewicza prowadzi także portal Culture.pl, stanowiący wszechstronne źródło wiedzy o polskiej kulturze. Więcej informacji: www.iam.pl.
