Sztuka jako konieczność: polska obecność na Biennale Matter of Art 2026

12 czerwca 2026 w Pradze i Pardubicach rusza czwarta edycja Biennale Matter of Art, jednego z najważniejszych wydarzeń sztuki krytycznej w Europie Środkowo-Wschodniej. Tegoroczną odsłonę biennale pod hasłem „Necessary Wishes”, przygotowaną przez międzynarodowy zespół kuratorski Jaroslavy Tomanovej, Jakuba Gawkowskiego i Františka Fekete, współtworzy ponad 30 artystów, artystek i kolektywów z różnych części świata. 

W programie silnie zaznacza się obecność twórczyń i twórców związanych z Polską: Nadii Markiewicz, Cezarego Bodzianowskiego, Liliany Zeic, Cezarego Poniatowskiego i Szymona Adamczaka, a także działającego w Warszawie ukraińskiego kolektywu GALAS oraz Yany Bachynskiej / Jana Bačynsjkyja. Udział polskiej sceny artystycznej w biennale wspiera Instytut Adama Mickiewicza.

– Obecność polskich artystek i artystów na Biennale Matter of Art pokazuje, jak istotna rolę odgrywa dziś Europa Środkowo-Wschodnia w międzynarodowej debacie o kulturze, solidarności i społecznej odpowiedzialności sztuki. Wspieramy projekty, które budują trwałe relacje regionalne i wzmacniają widoczność twórczyń i twórców działających w kontekście współczesnych przemian politycznych i społecznych – mówi Olga Wysocka, dyrektorka Instytutu Adama Mickiewicza. 

Tegoroczna edycja stawia w centrum pojęcie „konieczności” – rozumianej nie jako estetyczny wybór czy profesjonalna praktyka, ale jako instynktowna odpowiedź na rzeczywistość kryzysu, przemocy, wojny, wyczerpania ekonomicznego i społecznego wykluczenia.

– Konieczność może przyjmować formę protestu, strategii przetrwania, ale też intymnego gestu wycofania czy zwrócenia się ku sobie. Tegoroczne biennale traktuje formę artystyczną jako narzędzie solidarności i współczucia – nośnik wspólnoty, sposób wzmacniania relacji i budowania nadziei wobec opresji – podkreślają kuratorzy Jaroslava Tomanová, Jakub Gawkowski i František Fekete we wspólnym tekście kuratorskim.

Biennale Matter of Art od początku swojego istnienia rozwija model sztuki zaangażowanej społecznie i politycznie, traktując instytucję kultury jako przestrzeń emancypacji, solidarności i wspólnego działania. 

– Naszą ambicją jest wzmacnianie perspektyw kuratorskich i artystycznych z regionu oraz tworzenie kompasu pomagającego odnajdywać się w złożonych problemach społecznych i politycznych współczesności – mówi Tereza Stejskalová, dyrektorka organizującego biennale tranzit.cz.

Biennale odbędzie się od 12 czerwca do 13 września 2026 roku w trzech lokalizacjach: Pałacu Targowym Galerii Narodowej w Pradze, GAMPA – City Gallery Pardubice oraz centrum sztuki Tusculum Prague. Publiczna inauguracja wydarzenia odbędzie się 11 czerwca, a weekend otwarcia potrwa do 14 czerwca i obejmie performanse, oprowadzania kuratorskie, warsztaty i wydarzenia muzyczne. Wszystkie wystawy i wydarzenia w ramach biennale będą bezpłatne – organizatorzy traktują dostępność jako polityczny fundament całego projektu.

Wśród prezentowanych prac znajdzie się monumentalna instalacja „Mutants” Nadii Markiewicz, która pokaże fotografie kwiatów z genetycznymi mutacjami – w świecie botaniki uznawanych za wyjątkowe i pożądane. Markiewicz zestawia je z estetyką cyrku i gabinetów osobliwości, pytając o to, kto i dlaczego zostaje uznany za „nienormalnego”. Podczas otwarcia biennale artystka zaprezentuje również performans „The Lonesome Wing”, w którym wcieli się w postać istoty urodzonej ze skrzydłem zamiast dłoni.

Cezary Poniatowski pokaże w Pradze serię czarnych reliefów wykonanych z polistyrenu – materiału, który po 1989 roku stał się symbolem szybkiej modernizacji Europy Wschodniej. Jego prace przypominają jednocześnie fragmenty ruin, tarcze i archeologiczne znaleziska z przyszłości. To opowieść o transformacji, która jednych wyniosła, a innych pozostawiła na marginesie.

Z kolei Liliana Zeic zaprezentuje intarsje wykonane z drewna o nieregularnym układzie słojów – materiału pozyskiwanego z drzew, które „przeżyły chorobę”. Artystka splata motywy roślin, cielesności i wspólnot queerowych, pokazując alternatywne modele troski i współistnienia.

W Pardubicach swoje prace pokaże Cezary Bodzianowski, od lat budujący osobny język sztuki z rzeczy pozornie bezwartościowych. W swoich realizacjach wykorzystuje przedmioty, które większość ludzi wyrzuca bez namysłu, przekształcając je w subtelne kompozycje. Na biennale zaprezentuje instalację „Herbalife”, w której zużyte torebki po herbacie stają się metaforą wyczerpania i prekaryjnej pracy twórczej. Z banalnych odpadów powstają kruche, poetyckie formy będące zapisem czasu „nieproduktywnego”, odpoczynku i bezczynności.

Szczególne miejsce w programie zajmują również artyści związani z doświadczeniem wojny i migracji. Yana Bachynska / Jan Bačynsjkyj, pochodzenia ukraińskiego, na co dzień tworzy w Warszawie, a na biennale przygotowuje nową instalację inspirowaną życiem w nieustannym ruchu po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Z fragmentów ubrań, futer, koralików i znalezionych przedmiotów tworzy hybrydyczne figury balansujące między folklorem, religijnym fetyszem i queerową autobiografią.

Biennale podkreśla także wartość działań kolektywnych i wspólnotowych. W programie znajdzie się nowa odsłona kolektywu GALAS – grupy artystyczno-aktywistycznej łączącej muzykę, performans i działania pomocowe na rzecz osób dotkniętych wojną w Ukrainie. Działania kolektywu koncentrują się wokół idei praktycznej solidarności, łącząc sztukę z doświadczeniem spotkania i wsparcia.

W dniu zamknięcia biennale, 13 września 2026 roku, swój performans zaprezentuje Szymon Adamczak – dramaturg, twórca performatywny i współzałożyciel programu QueerMuzeum Warszawa. W swojej praktyce łączy badania z działaniami artystycznymi, bazując na wątkach transnarodowego queerowego aktywizmu.

Biennale Matter of Art, organizowane przez czeski ośrodek kultury tranzit.cz, od lat rozwija feministyczny model instytucji kultury oparty na współpracy, dostępności i trosce. W czasach rosnących napięć politycznych i społecznych tegoroczna edycja proponuje sztukę jako narzędzie przetrwania – nie jako estetyczny wybór, lecz odpowiedź na rzeczywistość oraz sposób budowania oporu i nadziei. Wsparcie polskiej obecności na biennale stanowi część działań Instytutu Adama Mickiewicza na rzecz wzmacniania międzynarodowej współpracy kulturalnej i solidarności w Europie Środkowo-Wschodniej. 

Biennale Matter of Art 2026 

• Lokalizacje: Pałac Targowy Galerii Narodowej w Pradze, GAMPA – City Gallery Pardubice oraz centrum sztuki Tusculum Prague
• Organizator: tranzit.cz
• Partner: Instytut Polski w Pradze
• Otwarcie: 11 czerwca 2026
• Czas trwania: 12 czerwca 2026 – 13 września 2026
• Zespół kuratorski: Jaroslava Tomanová, František Fekete i Jakub Gawkowski
• Artyści i Artystki: Nadia Markiewicz, Liliana Zeic, Cezary Poniatowski, Cezary Bodzianowski, Yana Bachynska / Jan Bačynsjkyj, Szymon Adamczak, kolektyw GALAS
• Link do strony Biennale: Matter of Art

Kontakt dla mediów:
Natalia Cierniak
e-mail: [email protected] 
tel. 785 412 121

Instytut Adama Mickiewicza (IAM) łączy polską kulturę z ludźmi na całym świecie. Jako instytucja państwowa tworzy trwałe zainteresowanie polską kulturą i sztuką, wzmacniając obecność polskich artystek i artystów na globalnej scenie. Inicjuje innowacyjne projekty, wspiera międzynarodową współpracę oraz wymianę kulturalną. Promuje twórczość zarówno uznanych jak i obiecujących twórców, ukazując różnorodność i bogactwo naszej kultury. Instytut Adama Mickiewicza prowadzi także portal Culture.pl, stanowiący wszechstronne źródło wiedzy o polskiej kulturze. Więcej informacji: www.iam.pl.