Maria Jarema i Maria Pinińska-Bereś. Dwie wystawy monograficzne w Niemczech

Maria Jarema i Maria Pinińska-Bereś, najważniejsze artystki polskiej sztuki XX wieku, które zasłynęły ze swoich przełomowych prac rzeźbiarskich oraz instalacji, znów znajdą się w centrum uwagi dzięki dwóm monograficznym wystawom poświęconym ich twórczości. Wystawa „Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” otwarta zostanie w Kunstmuseum Bochum już 24 października 2026 i opowie o niepowtarzalnej drodze Pinińskiej-Bereś, która łączyła sztukę z krytyką społeczną. Z kolei prace Marii Jaremy zostaną zaprezentowane w Niemczech po raz pierwszy. Wystawa w Lenbachhaus w Monachium wystartuje 27 października 2026 i przekrojowo przybliży wszechstronną twórczość Jaremy.

Maria Jarema – artystka w walce o niezależność sztuki

„Maria Jarema: Revolutionary Commissar of Abstraction”, monograficzna wystawa prac Marii Jaremy w Lenbachhaus w Monachium, to pierwsza w historii Niemiec wystawa poświęcona tej artystce. Monachijskie muzeum sztuki zaprezentuje dzieła ze wszystkich okresów twórczości Jaremy, w tym liczne obrazy, monotypie, rzeźby i kostiumy. Wystawę pod opieką kuratorską Stephanie Weber będzie można oglądać od 27 października 2026 do 25 kwietnia 2027.

Maria Jarema była artystką wszechstronnie utalentowaną: rzeźbiła, malowała, tworzyła za pomocą technik graficznych, projektowała kostiumy i scenografie do spektakli tanecznych i teatralnych, a także występowała jako aktorka. Publikowała teksty o sztuce, domagała się prawa kobiet do samostanowienia zarówno w sferze praw reprodukcyjnych, jak i twórczości. Krytykowała socrealizm jako sztukę martwą, nieodnoszącą się do żywego doświadczania rzeczywistości. Publicznie podnosiła kwestię niezależności artystów i wprost potępiała presję, którą wywierały na nich komunistyczne władze. W przekonaniu Jaremy sztuka nie była narzędziem polityki, lecz praktyką rewolucyjną, zdolną przekształcać sposób myślenia i zmieniać społeczeństwo na lepsze.

Zainteresowanie Jaremy mową, rytmem, ruchem i ekspresją ciała wynikało z jej wieloletnich doświadczeń teatralnych. Starała się przenosić te formy do rzeźby i malarstwa, a także wykorzystywać w teatrze środki wyrazu właściwe tym dziedzinom sztuki. Jej cykle „Rytmy”, „Penetracje” czy „Filtry”, tworzone za pomocą monotypii, stały się nie tylko jednymi z najważniejszych prac artystki, ale także odzwierciedleniem jej metody twórczej. W obrębie malarstwa Jarema często podejmowała dialog z twórcami takimi jak Hans Arp i Sophie Taeuber-Arp, André Masson czy Jean Hélion. Obraz był dla niej „miejscem konfrontacji, której skutki odczuwalne są w świecie zewnętrznym”.

Partnerem wystawy jest Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Pierwotną koncepcję kuratorską wystawy „Maria Jarema: Pęknięty modernizm (Maria Jarema: Cracked Modernism)” opracowali Eric de Chassey i Natalia Sielewicz. Wystawa została zorganizowana przy wsparciu Instytutu Adama Mickiewicza.

Maria Pinińska-Bereś – pionierka polskiej sztuki feministycznej

Kunstmuseum Bochum zaprezentuje wystawę „Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” („Pod różową flagą”) – obszerną retrospektywę jednej z najbardziej niezwykłych postaci polskiej sztuki XX wieku. Ekspozycja zgromadzi rzeźby, instalacje i dokumentację performansów z pięciu dekad twórczości artystki, które będzie można oglądać w Bochum od 24 października 2026 do 14 marca 2027. Wystawie towarzyszyć będą oprowadzania kuratorskie oraz performans „Żywy róż” w wykonaniu Bettiny Bereś.

W centrum twórczości Pinińskiej-Bereś, jednocześnie poetyckiej i politycznej, znajduje się refleksja nad kobiecością oraz związanymi z nią społecznymi ograniczeniami. Subtelna, pełna humoru i erotyzmu sztuka artystki opowiada o złożoności życia w systemie autorytarnym. Pinińska-Bereś, z wykształcenia rzeźbiarka, od samego początku eksperymentowała z konwencjami swojej dyscypliny: ciężkie, tradycyjne materiały zastępowała papierem mâché, tkaninami i watą, a rzeźbę poszerzała o performanse i działania w przestrzeni publicznej.

Powracającym i charakterystycznym elementem jej twórczości jest kolor różowy – często błędnie postrzegany jako naiwny lub niewinny, w rzeczywistości jednak świadomie przeciwstawiany czerwieni wszechobecnej w PRL. W twórczości Pinińskiej-Bereś róż symbolizuje kobiecość, sferę domową i ciało, stając się zarazem wyrazem kobiecego samostanowienia. Tytuł wystawy „Under the Pink Flag” („Pod różową flagą”) nawiązuje do cyklu performansów realizowanych przez Marię Pinińską-Bereś od 1976 roku na łonie natury. Artystka występowała w nich z różową flagą, a otwarta przestrzeń przyrody stawała się dla niej miejscem wolnym od kontroli polityki kulturalnej.

Wystawa prac Marii Pinińskiej-Bereś, kuratorowana przez Heike Munder, Jarosława Suchana i Julię Lerch-Zajączkowską, to kolejny etap międzynarodowej obecności artystki w najważniejszych europejskich przestrzeniach wystawienniczych. Intensywnie rozwijająca się recepcja twórczości Pinińskiej-Bereś rozpoczęła się od wystawy prezentowanej w 2024 roku w Pawilonie Czterech Kopuł we Wrocławiu. Tego samego roku jej prace można było już oglądać w Lipsku, a wiosną 2025 roku pokazywane były w Hadze. Z kolei w lutym 2026 roku prezentacja jej dzieł odbyła się w Kunstmuseum Luzern, gdzie spotkała się z ogromnym zainteresowaniem międzynarodowej publiczności oraz krytyków.

Wystawa „Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” jest realizowana we współpracy z Kunstmuseum Luzern. Jej współorganizatorem jest Instytut Adama Mickiewicza, a współfinansuje ją Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej. Wystawę wspierają miasto Bochum oraz Instytut Polski w Düsseldorfie.

„Maria Pinińska-Bereś – Under the Pink Flag” – Informacje praktyczne

• Miejsce: Kunstmuseum Bochum

• Czas trwania: 24 października 2026 – 14 marca 2027

• Kuratorzy: Heike Munder, Jarosław Suchan, Julia Lerch-Zajączkowska

• Współorganizator: Instytut Adama Mickiewicza

• Partnerzy: Kunstmuseum Luzern, miasto Bochum, Instytut Polski w Düsseldorfie

• Projekt współfinansowany ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

„Maria Jarema: Revolutionary Commissar of Abstraction” – Informacje praktyczne

• Miejsce: Lenbachhaus, Monachium

• Czas trwania: 27 października 2026 – 25 kwietnia 2027

• Kuratorka: Stephanie Weber

• Partner: Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

• Wystawa zorganizowana przy wsparciu Instytutu Adama Mickiewicza.