Sztuka jako konieczność: polska obecność na Biennale Matter of Art 2026

12 czerwca 2026 w Pradze i Pardubicach rusza czwarta edycja Biennale Matter of Art, jednego z najważniejszych wydarzeń sztuki krytycznej w Europie Środkowo-Wschodniej. Tegoroczną odsłonę biennale pod hasłem „Necessary Wishes”, przygotowaną przez międzynarodowy zespół kuratorski Jaroslavy Tomanovej, Jakuba Gawkowskiego i Františka Fekete, współtworzy ponad 30 artystów, artystek i kolektywów z różnych części świata. 

W programie silnie zaznacza się obecność twórczyń i twórców związanych z Polską: Nadii Markiewicz, Cezarego Bodzianowskiego, Liliany Zeic, Cezarego Poniatowskiego i Szymona Adamczaka, a także działającego w Warszawie ukraińskiego kolektywu GALAS oraz Yany Bachynskiej / Jana Bačynsjkyja. Udział polskiej sceny artystycznej w biennale wspiera Instytut Adama Mickiewicza.

– Obecność polskich artystek i artystów na Biennale Matter of Art pokazuje, jak istotna rolę odgrywa dziś Europa Środkowo-Wschodnia w międzynarodowej debacie o kulturze, solidarności i społecznej odpowiedzialności sztuki. Wspieramy projekty, które budują trwałe relacje regionalne i wzmacniają widoczność twórczyń i twórców działających w kontekście współczesnych przemian politycznych i społecznych – mówi Olga Wysocka, dyrektorka Instytutu Adama Mickiewicza. 

Czwarta edycja Biennale Matter of Art w centrum stawia sztukę zaangażowaną 

Tegoroczna edycja stawia w centrum pojęcie „konieczności” – rozumianej nie jako estetyczny wybór czy profesjonalna praktyka, ale jako instynktowna odpowiedź na rzeczywistość kryzysu, przemocy, wojny, wyczerpania ekonomicznego i społecznego wykluczenia.

– Konieczność może przyjmować formę protestu, strategii przetrwania, ale też intymnego gestu wycofania czy zwrócenia się ku sobie. Tegoroczne biennale traktuje formę artystyczną jako narzędzie solidarności i współczucia – nośnik wspólnoty, sposób wzmacniania relacji i budowania nadziei wobec opresji – podkreślają kuratorzy Jaroslava Tomanová, Jakub Gawkowski i František Fekete we wspólnym tekście kuratorskim.

Biennale Matter of Art od początku swojego istnienia rozwija model sztuki zaangażowanej społecznie i politycznie, traktując instytucję kultury jako przestrzeń emancypacji, solidarności i wspólnego działania. 

– Naszą ambicją jest wzmacnianie perspektyw kuratorskich i artystycznych z regionu oraz tworzenie kompasu pomagającego odnajdywać się w złożonych problemach społecznych i politycznych współczesności – mówi Tereza Stejskalová, dyrektorka organizującego biennale tranzit.cz.

Biennale odbędzie się od 12 czerwca do 13 września 2026 roku w trzech lokalizacjach: Pałacu Targowym Galerii Narodowej w Pradze, GAMPA – City Gallery Pardubice oraz centrum sztuki Tusculum Prague. Publiczna inauguracja wydarzenia odbędzie się 11 czerwca, a weekend otwarcia potrwa do 14 czerwca i obejmie performanse, oprowadzania kuratorskie, warsztaty i wydarzenia muzyczne. Wszystkie wystawy i wydarzenia w ramach biennale będą bezpłatne – organizatorzy traktują dostępność jako polityczny fundament całego projektu.

Od instalacji po performans. Twórcy z Polski na biennale w Czechach

Wśród prezentowanych prac znajdzie się monumentalna instalacja „Mutants” Nadii Markiewicz, która pokaże fotografie kwiatów z genetycznymi mutacjami – w świecie botaniki uznawanych za wyjątkowe i pożądane. Markiewicz zestawia je z estetyką cyrku i gabinetów osobliwości, pytając o to, kto i dlaczego zostaje uznany za „nienormalnego”. Podczas otwarcia biennale artystka zaprezentuje również performans „The Lonesome Wing”, w którym wcieli się w postać istoty urodzonej ze skrzydłem zamiast dłoni.

Cezary Poniatowski pokaże w Pradze serię czarnych reliefów wykonanych z polistyrenu – materiału, który po 1989 roku stał się symbolem szybkiej modernizacji Europy Wschodniej. Jego prace przypominają jednocześnie fragmenty ruin, tarcze i archeologiczne znaleziska z przyszłości. To opowieść o transformacji, która jednych wyniosła, a innych pozostawiła na marginesie.

Z kolei Liliana Zeic zaprezentuje intarsje wykonane z drewna o nieregularnym układzie słojów – materiału pozyskiwanego z drzew, które „przeżyły chorobę”. Artystka splata motywy roślin, cielesności i wspólnot queerowych, pokazując alternatywne modele troski i współistnienia.

W Pardubicach swoje prace pokaże Cezary Bodzianowski, od lat budujący osobny język sztuki z rzeczy pozornie bezwartościowych. W swoich realizacjach wykorzystuje przedmioty, które większość ludzi wyrzuca bez namysłu, przekształcając je w subtelne kompozycje. Na biennale zaprezentuje instalację „Herbalife”, w której zużyte torebki po herbacie stają się metaforą wyczerpania i prekaryjnej pracy twórczej. Z banalnych odpadów powstają kruche, poetyckie formy będące zapisem czasu „nieproduktywnego”, odpoczynku i bezczynności.

Szczególne miejsce w programie zajmują również artyści związani z doświadczeniem wojny i migracji. Yana Bachynska / Jan Bačynsjkyj, pochodzenia ukraińskiego, na co dzień tworzy w Warszawie, a na biennale przygotowuje nową instalację inspirowaną życiem w nieustannym ruchu po rosyjskiej inwazji na Ukrainę. Z fragmentów ubrań, futer, koralików i znalezionych przedmiotów tworzy hybrydyczne figury balansujące między folklorem, religijnym fetyszem i queerową autobiografią.

Biennale podkreśla także wartość działań kolektywnych i wspólnotowych. W programie znajdzie się nowa odsłona kolektywu GALAS – grupy artystyczno-aktywistycznej łączącej muzykę, performans i działania pomocowe na rzecz osób dotkniętych wojną w Ukrainie. Działania kolektywu koncentrują się wokół idei praktycznej solidarności, łącząc sztukę z doświadczeniem spotkania i wsparcia.

W dniu zamknięcia biennale, 13 września 2026 roku, swój performans zaprezentuje Szymon Adamczak – dramaturg, twórca performatywny i współzałożyciel programu QueerMuzeum Warszawa. W swojej praktyce łączy badania z działaniami artystycznymi, bazując na wątkach transnarodowego queerowego aktywizmu.

Jak biennale redefiniuje rolę instytucji kultury?

Biennale Matter of Art, organizowane przez czeski ośrodek kultury tranzit.cz, od lat rozwija feministyczny model instytucji kultury oparty na współpracy, dostępności i trosce. W czasach rosnących napięć politycznych i społecznych tegoroczna edycja proponuje sztukę jako narzędzie przetrwania – nie jako estetyczny wybór, lecz odpowiedź na rzeczywistość oraz sposób budowania oporu i nadziei. Wsparcie polskiej obecności na biennale stanowi część działań Instytutu Adama Mickiewicza na rzecz wzmacniania międzynarodowej współpracy kulturalnej i solidarności w Europie Środkowo-Wschodniej. 

Biennale Matter of Art 2026 - Informacje praktyczne

• Lokalizacje: Pałac Targowy Galerii Narodowej w Pradze, GAMPA – City Gallery Pardubice oraz centrum sztuki Tusculum Prague

• Organizator: tranzit.cz

• Partner: Instytut Polski w Pradze

• Otwarcie: 11 czerwca 2026

• Czas trwania: 12 czerwca 2026 – 13 września 2026

• Zespół kuratorski: Jaroslava Tomanová, František Fekete i Jakub Gawkowski

• Artyści i Artystki: Nadia Markiewicz, Liliana Zeic, Cezary Poniatowski, Cezary Bodzianowski, Yana Bachynska / Jan Bačynsjkyj, Szymon Adamczak, kolektyw GALAS.

• Link do strony Biennale: Matter of Art