Droga Dō – muzyczny szlak pamięci z Litwy przez Polskę do Japonii

Trwa druga edycja Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Kameralnej Droga Dō, który łączy współczesną twórczość muzyczną z opowieścią o jednym z mniej znanych epizodów II wojny światowej – historii żydowskich uchodźców, którzy dzięki pomocy dyplomatów z Japonii, Holandii i Polski znaleźli drogę do ocalenia. Festiwal, odbywający się od 18 września do 14 grudnia 2026 roku, obejmuje koncerty, projekcje filmowe i instalacje audiowizualne w Kownie, Warszawie, Tsurudze i Tokio. Partnerem festiwalu jest Instytut Adama Mickiewicza.

Autorska koncepcja festiwalu, stworzonego przez flecistkę Anię Karpowicz, opiera się na grze słów łączącej japońskie dō, czyli drogę lub szlak, z muzycznym do – pierwszym dźwiękiem gamy. Symboliczna podróż prowadzi przez miejsca związane z wojennymi losami kilku tysięcy europejskich Żydów, którym udało się uciec przed Zagładą przez Litwę i Związek Radziecki do Japonii, a stamtąd do kolejnych krajów.

W centrum tej historii znajdują się trzy postacie: japoński konsul Chiune Sugihara, holenderski konsul Jan Zwartendijk oraz polski ambasador w Japonii Tadeusz Romer. Dzięki ich współpracy i zaangażowaniu tysiące osób otrzymały dokumenty umożliwiające opuszczenie ogarniętej wojną Europy. Droga Dō przypomina tę historię, a jednocześnie podejmuje współczesną refleksję nad odpowiedzialnością, solidarnością i stosunkiem do osób zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Muzyka staje się tu sposobem opowiadania o przeszłości ponad granicami językowymi i kulturowymi.

Od Kowna do Tokio – muzyka na szlaku uchodźczym

Festiwal rozpoczął się 18 września w kowieńskim Domu Sugihary – historycznym miejscu, w którym japoński dyplomata wydawał wizy ratujące życie żydowskim uchodźcom. Program otwarcia objął projekcję filmu dokumentalnego „Wizy życia” (1997) w reżyserii Andrzeja Miłosza i Piotra Weycherta oraz prezentację instalacji dźwiękowej „di rajze ahejm” (2023), opartej na poezji Ireny Klepfisz.

Dzień później w Filharmonii Kowieńskiej odbył się pierwszy z dwóch głównych koncertów kameralnych festiwalu. W wykonaniu Naruhiko Kawaguchiego (fortepian), Ani Karpowicz (flet), Alicji Kieruzalskiej (fagot) i Gabriela Czopki (waltornia) zabrzmiały kompozycje twórców polskich, japońskich i żydowskich, w tym Tōru Takemitsu, Daia Fujikury, Mieczysława Wajnberga, Władysława Szpilmana, Aleksandra Tansmana i Josepha Achrona.

Ważnym punktem programu było prawykonanie utworu „shinsei” (新生 – „nowe życie”) Aleksandry Kacy, kompozytorki-rezydentki festiwalu. Kompozycja, przygotowana specjalnie na zamówienie Drogi Dō, powstała w ramach programu „Zamówienia kompozytorskie”, realizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. Utwór zabrzmi ponownie podczas grudniowego koncertu finałowego w Tokio, łącząc dwa główne wydarzenia muzyczne tegorocznej edycji.

Polska odsłona festiwalu – instalacja na pograniczu dźwięku i obrazu

14 listopada o godz. 20:00 odbędzie się internetowa premiera immersyjnej instalacji audiowizualnej, przygotowanej przez polsko-japońską kompozytorkę Ninę Fukuokę oraz artystkę wizualną Aleksandrę Ołdak.

Projekt nawiązuje do prologu festiwalu z grudnia 2024 roku, kiedy po raz pierwszy zaprezentowano instalację „Droga Dō”, stworzoną według koncepcji Ani Karpowicz. Jej nowa odsłona rozwija ideę opowiadania historii poprzez połączenie muzyki, obrazu i przestrzeni cyfrowej, proponując odbiorcom indywidualne doświadczenie pamięci. Instalacja będzie dostępna na stronie internetowej droga-do.org.

Japoński finał festiwalu

Ostatnia część festiwalu odbędzie się w grudniu w Japonii, dokąd w czasie II wojny światowej docierali uchodźcy korzystający z dokumentów wydawanych przez europejskie i japońskie placówki dyplomatyczne.

12 grudnia w Port of Humanity Tsuruga Museum zaplanowano projekcję dokumentu „Wizy życia”, poprzedzoną wprowadzeniem Ani Karpowicz i Karola Tomokiego Yamazakiego, odpowiedzialnego za identyfikację wizualną festiwalu. Wydarzeniu towarzyszyć będzie odczytanie w języku japońskim listu Piotra Weycherta.

Finałowy koncert odbędzie się 14 grudnia o godz. 19:00 w Teatrze X (Kai) w Tokio. Do międzynarodowego zespołu wykonawców dołączą wiolonczelistka Kristina Reiko-Cooper oraz waltornista Łukasz Łacny. W programie, obok ponownego wykonania „shinsei” Aleksandry Kacy, znajdą się kompozycje Fryderyka Chopina, Grzegorza Fitelberga, Tatsunosa Ikenouchiego oraz innych twórców związanych z muzycznymi tradycjami Polski, Litwy i Japonii. Koncertowi towarzyszyć będą wizualizacje Aleksandry Ołdak i Karola Tomokiego Yamazakiego.

Organizatorem festiwalu jest oto fundacja, znana m.in. z realizacji WarszeMuzik – festiwalu muzyki kameralnej przywracającego pamięć o historii warszawskiego getta i jego mieszkańców. Droga Dō rozwija tę ideę w wymiarze międzynarodowym, wykorzystując muzykę współczesną jako narzędzie dialogu między historią a teraźniejszością.

Droga Dō – informacje praktyczne

• Termin festiwalu: 18 września – 14 grudnia 2026
• Miejsca: Kowno, Warszawa, Tsuruga, Tokio
• 14 listopada, godz. 20:00: internetowa premiera instalacji audiowizualnej Niny Fukuoki i Aleksandry Ołdak, droga-do.org
• 12 grudnia: projekcja filmu „Wizy życia”, Port of Humanity Tsuruga Museum, Tsuruga
• 14 grudnia, godz. 19:00: koncert finałowy, Teatr X (Kai), Tokio
• Organizator: oto fundacja
• Partner: Instytut Adama Mickiewicza (IAM)
• Więcej informacji i szczegółowy program: www.droga-do.org